| Iain Gobha na Hearadh
(Iain Moireasdan) |
|
Rugadh Iain Moireasdan, Gobha na Hearadh,
ann an Roghadal ann an 1790. B' e daoine air leth treun, làidir
a bh' anns na Moireasdanaich sin a rèir beul-aithris agus
nochd Iain gu robh an neart sin air a shiubhal fhèin cuideachd.
Cha
d' fhuair e foghlam sgoile ach a-mhàin mìos ann
an Roghadal, ach cha do dh'fhàg seo air dheireadh e. Tro
leughadh agus le cuideachadh bho chuimhne a bha air leth math,
greimeanta dh'ionnsaich e dha fhèin Beurla agus Gàidhlig
a leughadh agus a sgrìobhadh gus an robh e fileanta annta.
Ann an 1820, phòs e Mòr NicIlleathain
a bhuineadh do Mhuile 's don Eilean Sgitheanach ach bhàsaich
i ann an 1829, a' fàgail ceathrar chloinne às a
dèidh. Sgrìobh e dhi 'Marbhrann da Chèile'
a' nochdadh cho cruaidh 's a bha a' bhuille ach aig an aon àm
a' gabhail ris gum b' e seo rùn Dhè. Chaill e cuideachd
an dara bean, Catrìona NicLeòid, a dh'fhàg
dithis leanabh, nighean agus balach às a dèidh.
Thug e an t-ainm Dòmhnall Rothach air a' bhalach, às
dèidh 'An Dall Munro', am fìdhlear dall a bhuineadh
do Shnìosort anns An Eilean Sgitheanach. B' e Màiri
NicAmhlaigh às na Hearadh an treas bean a bh' aige.
Thàinig Iain fo bhuaidh an t-soisgeil
's e gu math òg. Ann an 1821 sgrìobh e a' chiad
dàn spioradail, 'An Ionndrainn', far a bheil e a' nochdadh
a' mhiann a bh' air a shiubhal airson nithean Dhè agus
airson àrdachadh spioradail. Chòrd an teagasg aig
Dòmhnallach na Tòiseachd ris nuair a thadhail e
anns na Hearadh ann an 1822 agus 's ann a chuir seo e fhèin
gu teagasg. Ann an 1828, rinn an S.S.P.C.K. ceistear dheth.
Bha an t-uabhas aimhreite anns an Eaglais Stèidhte
agus chaidh Iain Gobha dhan Eaglais Shaor. Ann an 1843, rinneadh
ceistear dheth anns an eaglais sin. Bha e ri mholadh airson na
rinn e airson Eaglais Mhànais a thogail. Ràinig
e cho fada ri Glaschu agus Dùn Èideann a shireadh cuideachaidh.
B' ann an uair sin a sgrìobh e 'Cuairt Cuain'. Ann an Dùn
Èideann, shearmonaich e anns an eaglais aig an Ollamh Candlish
agus tha e coltach gu robh an eaglais a' cur thairis le daoine.
Nuair a chaidh fhuadach às an Òb, chaidh
e a Leac Lì. Bha seo an 1848. Bha e a' fulang gu mòr
le siataig airson bliadhnachan mar a chì sinn anns na litrichean
aige gu Eòghann, a mhac, ann an Steòrnabhagh.
Bha e dìleas do Mhaighstir, ag
obair am measg cruadal agus bochdainn agus sin gun oideachadh
agus gun chuideachadh bho dhuine. Bha dol a-steach aige do nithean
spioradail a bha iongantach agus bha sin agus a h-uile tàlant
eile a chaidh a bhuileachadh air a' cuideachadh ann a bhith ga
fhàgail na sheirbhiseach dìleas do Dhia fad a bheatha.
Bhàsaich e ann an 1852, ann an Leac Lì agus thiodhlacadh
e ann an Roghadal.
An clàr bhon leabhar
'Dàin Iain Ghobha':
A' Chuairt Chuain
A' Mhisg
Am Fear Nuadh-pòsta
Am Focal
Am Mellenium
An Daoi agus an Saoi
An Ionndrainn
An Sgiobaireachd
Bruaidlean
Buanaichean Bhòais
Cliù Iain Ghobha
Còmhradh
Cumha le MacIllIosa
Dàn
Don Mhisg
Fo Champar
Fonn air Dòmhnall Munro
Luinneag
Marbhran do Mhàiri Morison
Marbhrann do Dhòmhnall Munro
Òran Aoiridh
Seboa
Seisean Shrannda
Sochairean Sluagh Dhè
Tàladh
Tuilleadh fiosrachaidh:
Dàin Iain Ghobha: The Poems of John Morison - George Henderson
(1896)
Gairm, àireamh 4 td 66-70
Gairm, àireamh 5 td 17-20
Gairm, àireamh 6 td 168-173
Scottish Gaelic Studies Vol 5, Part 2, td 101
The Companion to Gaelic Scotland - Derick Thomson (Gairm Publications
1994)
Transactions of the Gaelic Society of Inverness Vol.53 (1985)
|