Bratach MhicLeòid
Tha an aithris seo air a h-ath-sgrìobhadh bhon aithris a chaidh fhoillseachadh ann an Leabhraichean-leughaidh Blackie, leis a' Chomunn Ghaidhealach.

Ma bhios sibh air chuairt anns an Eilean Sgitheanach, bu chòir dhuibh là a chur seachad a' coimhead air na seann rudan ann an Caisteal Dhùn Bheagain. Tha fìor sheann bhratach ann agus cha mhòr nach eil i a' tuiteam às a chèile leis an aois. Seo an sgeulachd a bhiodh na seann daoine ag innse mun dòigh anns an tàinig a' bhratach gu Caisteal Dhùn Bheagain.

Aon uair, phòs fear de Clann 'Ic Leòid bean-shìthe ach chan fhaodadh i a bhith còmhla ris ach fichead bliadhna. B' ann aig 'Drochaid nan Sìthichean', no mar a chanar, 'Drochaid nan Trì Allt', mu thrì mìle bho Dhùn Bheagan a fhuair i an t-òrdugh am fear a phòs i fhàgail.

Dh'èirich i air iteig mar fhaoileig, agus an uair a bha i a' dol suas dhan adhar, thuit a' bhratach bhrèagha shìoda ud bhuaipe. Thog an duine aice i gu brònach agus thug e dhachaigh don chaisteal i far a bheil i fhathast.

Bhiodh na seann daoine ag ràdh gun robh a' bhratach seo glè fheumail do Chlann 'Ic Leòid iomadh uair. Dh'innis na sìthichean dhaibh nach robh càil aca ri dhèanamh ach a sgaoileadh nam biodh rud sam bith ceàrr.

Bha cath mhòr ann o chionn fhada eadar Clann 'Ic Leòid agus na Dòmhnallaich aig Tràigh an Trumpain ann am Bhatairnis. Thàinig na Dòmhnallaich às dèidh Chlann 'Ic Leòid gun fhiost nuair a bha iad gu lèir anns an eaglais. Chuir na Dòmhnallaich an eaglais na teine agus chaidh a h-uile duine a bha na broinn a losgadh gu bàs ach aon chailleach a fhuair air teiche agus thug i fios gu Caisteal Dhùn Bheagain. Sgaoil MacLeòid a' bhratach shìthe thairis air a nàimhdean agus chaidh an ruagadh sa bhad.

An dèidh sin, thàinig tinneas uabhasach air crodh an eilein agus bha iad a' bàsachadh anns a h-uile àite. Sgaoil MacLeòid a' bhratach shìthe agus cha b' fhada gus an robh gach beathach fallain a-rithist.

Tha beul-aithris ag ràdh cuideachd gur e là truagh a thig air Clann 'Ic Leòid nuair a thèid a' bhratach a sgaoileadh an treas uair. Tha sinn an dòchas nach fhaic sinn an là sin.

Tha Còrn Ruairidh Mhòir agus Cuach Dhùn Bheagain rim faicinn ann an Caisteal Dhùn Bheagain cuideachd.

© na dealbhan Christine Campbell & GRD