Sgeulachdan mu Cholum Chille
Tha an aithris seo air a h-ath-sgrìobhadh bhon aithris a chaidh fhoillseachadh ann an Leabhraichean-leughaidh Blackie, leis a' Chomunn Ghaidhealach.

Sgeulachd 1:
Bha Mo-Chua agus Colum Cille beò aig an aon àm, agus an uair a bha Mo-Chua na aonar anns an fhàsach, cha robh de ionmhas saoghalta aige ach coileach is luchag is cuileag. Is e am feum a dhèanadh an coileach dha, a bhith a' goireil ri uair ùrnaigh mu mheadhan-oidhche.

Cha leigeadh an luchag dha ach còig uairean de chadal a dhèanamh, agus an uair a bha e ag iarraidh barrachd cadail a dhèanamh, agus e sgìth bho iomad a shleuchdaidh, thòisicheadh an luchag ri slìobadh a chluaise, gus an dùisgeadh i mar sin e.

A thaobh na cuileig, bhiodh ise a' siubhal air gach sreath da Shaltair, mar a bhiodh e a' leughadh, agus an uair a dh'fhàsadh e sgìth a' leughadh nan Salm, dh'fhanadh a' chuileag air an t-sreath gus an tilleadh e ga leughadh a-rithist.

Là de na làithean, thachair gun do bhàsaich na trì seòid sin, agus sgrìobh Mo-Chua litir gu Colum Cille ann an I, agus rinn e gearan air a' chall a fhuair e. Sgrìobh Colum Cille fios-freagairt thuige agus is e a thuirt e:

"A bhràthair," arsa Colum Cille, "cha bu chòir dhut iongnadh a bhith ort a thaobh na chaidh bhuat, oir cha bhi an tubaist ach far am bi an sprèidh." Bhon fhealla-dhà seo, tha mi a' meas nach robh suim aig na fìor-naoimh sin ann an seilbh saoghalta; chan ionann sin agus mòran de dhaoine an là an-diugh. (Seathrùn Cèitinn)

Sgeulachd 2:
Is iomadh ceum a thug Colum Cille feadh Gaidhealtachd na h-Alba, a' searmonachadh soisgeul na sìthe do na treubhan borba. Aon uair bha e anns an Eilean Sgitheanach, ann an àite àraidh a bha faisg air a' mhuir. Thug e buille le a bhata - no a bhachall - don fhòd air an robh e na sheasamh, agus thuirt e ri a mhuinntir, "Ged a tha e iongantach a ràdh an-diugh, a mhaca ionmhainn, thig duine aosta de na cinnich chun an àite seo, a ghlèidh a mhaitheas nàdarra fad a bheatha, agus baistear e, agus bàsaichidh e air an fhòd seo, agus thèid adhlaiceadh anns an àite seo."

Beagan ùine an dèidh sin, thàinig eathar gu caladh, agus na toiseach seann duine lag, a bha na cheannard air feadhainn de na h-eileanan. Thog dà dhuine òg e às an eathar, is leig iad sìos e mu choinneimh Choluim Chille. Cha b' e an aon chànan a bha aig an t-seann dhuine uasal agus aig Colum Cille, agus air an adhbhar sin b' fheudar eadar-theangaire fhaighinn.

Fhuaras sin; labhair Colum Cille briathran Dhè; chreid an seann duine onarach, agus chaidh a bhaisteadh sa bhad. An uair a chaidh crìoch a chur air seirbheis a' bhaistidh, bhàsaich an duine air an aona fhòd, a rèir mar a thuirt Colum Cille. Chuir a luchd-frithealaidh càrn chlach ri chèile, agus dh'adhlaic iad an sin e.

Thachair seo, ma-dh'fhaoidte, mu thimcheall na bliadhna 570A.C., agus tha Adhamhnan uasal, a sgrìobh an eachdraidh seo mu thimcheall na bliadhna 700A.C., ag ràdh gum faicte ri linn fhèin an càrn an cois na mara, agus a chionn 's gum b' e Artbhranan ainm an fhir a chaidh a bhaisteadh, gun tug muinntir an àite 'Dobhar Artbhranain' air an allt a bha - agus a tha, a rèir coltais - a' dol seachad chun na mara an sin. Tha am facal 'dobhar' a' ciallachadh uisge no sruthan. (Bho sgrìobhaidhean Adhamhnain)

Sgeulachd 3:
Là eile bha Colum Cille a' siubhal le cuid de a mhuinntir air taobh an ear Dhruim Albainn ri taobh Loch Nis. Gu h-obann thug e fa-near oibreachadh an Spioraid Naoimh na inntinn; thionndaidh e ri mhuinntir is thuirt e riutha, "Rachamaid gu grad an coinneimh nan aingeal naomha, oir tha iad air an cur a-nuas o nèamh gu bhith nan cinn-iùil do anam dhuine àraidh de na cinnich a tha gu bàs fhaotainn anns an àite seo, agus tha iad a' feitheamh òirnne gus am baist sinn e. Oir ged nach eil an duine seo na Chrìosdaidh, ghlèidh e a mhaitheas nàdarra, agus tha e iomchaidh gun deigheadh a bhaisteadh mus caochail e."

Air dha sin a ràdh, ghabh e roimhe mar bu luaithe a b' urrainn dha, air thoiseach air an fheadhainn eile, gus an àite ris an canar Urchadan an-diugh (is e sin Gleann Urchadain), ri taobh Loch Nis, agus an sin fhuaradh seann duine dom b' ainm Iomchadh (Emchatus). Dh'èist esan ri briathran Choluim Chille, agus chreid e. Chaidh a bhaisteadh, agus an dèidh sin shiubhail e le aoibhneas a dh'ionnsaigh an Tighearna. A thuilleadh air sin, bha mac aig an t-seann duine, dom b' ainm Fearolach (Virolecus), agus chreid esan agus a theaghlach uile, agus bhaisteadh iad.

Tha a' chiad sgeulachd dhiubh seo a' nochdadh dhuinn an gràdh a bha aig cuid de na naoimh air na h-ainmhidhean neo-lochdach. Tha e air aithris mu Cholum Cille mar a leighis e cas chorra a chaidh a bhriseadh, agus mar a dh'altraim e an t-eun gus an robh e slàn. A thaobh an dà sgeul mu dheireadh, cha leig a leas amharas sam bith a bhith òirnn nach e an fhìrinn ghlan a tha anns gach facal dhiubh. (Bho sgrìobhaidhean Adhamhnain)

© na dealbhan Christine Campbell & GRD